Srpska pravoslavna crkva 29. maja proslavlja Svetog novomučenika Vukašina, mučenička figura iz vremena Drugog svetskog rata, čije su reči pred ustaškim krvnikom ostale duboko urezane u svest srpskog naroda. Njegovo mučeništvo simbolizuje snagu vere, dostojanstvo pred smrću i tiho nadvladavanje mržnje.
Sveti Vukašin, rođen kao Vukšan u hercegovačkom selu Klepaca, na istočnoj obali Neretve, potiče iz porodice Mandrapa. Tokom svog života, vodio je skroman i radan život, boreći se za svoju porodicu. U jednom trenutku je radio u Sarajevu, ali se po uspostavljanju Nezavisne Države Hrvatske vratio u svoje rodno selo, ne znajući kakav užas ga čeka.
Naime, tokom Drugog svetskog rata, ustaše su počele da vrše masovne zločine nad srpskim narodom, a Klepaci nisu bili izuzetak. U tom haosu, članovi Vukašinove porodice su stradali, a i on je ubrzo odveden u zloglasni logor Jasenovac, jedno od najvećih stratišta za Srbe, Jevreje i Rome.
Prema svedočenju doktora Nede Zeca, koji je kasnije zabeležio svoje uspomene, Vukašin je u logoru pokazivao neverovatan mir dok je posmatrao stradanje drugih zatočenika. Ovaj mir je razbesneo ustaškog koljača Žila Friganovića, koji je odlučio da ga ponizi i natera da izgovori reči: „Živio Pavelić“. Vukašin je, međutim, ostao nem.
U trenutku kada je mučitelj počeo da mučeće seče delove tela, pokušavajući da slomi njegov duh, Vukašin nije pokazivao strah. Kada mu je Friganović zapretio da će mu izvaditi srce ako ne izgovori pohvalu poglavaru Nezavisne Države Hrvatske, Vukašin je mirno odgovorio: „Radi ti, dete, svoj posao!“ Ove reči su postale simbol hrišćanskog stradanja i trpljenja, izgovorene bez mržnje i panike, što je dodatno razbesnelo ubicu.
Nakon što je ubijen, Vukašin je bačen u jamu sa drugim žrtvama. Prema predanju, Friganović je kasnije postao psihički oboleo, a o zločinu je govorio lekaru Nedu Zecu, koji je njegovo svedočenje sačuvao od zaborava.
Srpska pravoslavna crkva kanonizovala je Vukašina kao svetog novomučenika, a njegovo ime se danas pominje s posebnim poštovanjem među vernicima. Njegovo stradanje se doživljava kao svedočanstvo vere koja nije izgubila ljudskost ni pred najstrašnijim nasiljem.
Freske Svetog Vukašina nalaze se u manastiru Svetog Arhangela Gavrila u Zemunu, u skitu Jovan Do kod Ostroga i među likovima svetitelja Zahumsko-hercegovačke eparhije. Vernici ga pamte ne samo kao žrtvu jednog strašnog vremena, već i kao čoveka koji je u trenutku najveće tame sačuvao mir, dostojanstvo i veru.
Praznik Svetog novomučenika Vukašina svake godine podseća nas da svetost često nije u velikim rečima i moći, već u tihom, nepokolebljivom držanju čoveka koji ni pred smrću nije pristao na mržnju. Njegovo mučeništvo ostaje trajno u kolektivnoj svesti srpskog naroda kao simbol otpora i dostojanstva, pružajući inspiraciju i snagu mnogima koji i danas traže put kroz izazove i nepravde.
Kroz njegovu priču, Sveti Vukašin postaje svetionik nade, pokazujući da su mir i dostojanstvo jači od mržnje i nasilja. Ova lekcija je još uvek relevantna i danas, podsećajući nas na snagu vere i ljudskosti u najtežim trenucima.
