Poreski savetnici često naglašavaju da promene prebivališta ne brišu poreske dugove. Prema rečima poreskog savetnika Milana Radoševića, iako zakon priznaje institut zastare, poreske obaveze ne nestaju samim preseljenjem, niti ih je moguće izbeći raznim administrativnim manevrima. Dugovanja po osnovu poreza koji se plaća samooporezivanjem mogu biti naplaćena prinudnim putem, a to se vrši prema poslednjoj prijavljenoj adresi obveznika.
Prinudna naplata podrazumeva široka ovlašćenja, uključujući obavezu Narodne banke Srbije da, bez saglasnosti dužnika, izvrši plaćanje po izvršnim rešenjima. To znači da se sredstva mogu povući sa svih računa klijenta kod banaka – dinarskih i deviznih – radi namirenja obaveza prema poreskim, carinskim, sudskim i drugim izvršnim aktima. Redosled naplate utvrđen je propisima, a prioritet određuje vreme prijema naloga.
Postupak prinudne naplate sprovodi se na osnovu više propisa, uključujući Zakon o platnom prometu, Zakon o izvršnom postupku, Zakon o stečaju i Zakon o menici, kao i podzakonske akte i instrukcije guvernera Narodne banke Srbije. Ovi propisi čine pravni okvir koji omogućava blokadu računa i naplatu bez prethodne saglasnosti dužnika.
Kada se pokrene postupak, dolazi do blokade matičnog broja dužnika, što automatski znači blokadu svih njegovih računa u svim bankama i zabranu otvaranja novih. Razmena podataka između sistema prinudne naplate i banaka odvija se elektronskim putem. Postupak prolazi kroz nekoliko faza: prijem i evidentiranje rešenja i naloga, kontrolu njihove ispravnosti i unos u sistem, nakon čega sledi samo izvršenje.
Prinudna naplata ne pogađa samo fizička lica. Dužnici mogu biti pravna lica sa računima kod banaka, preduzetnici koji posluju kao fizička lica, ali i same banke kada imaju račune kod Narodne banke Srbije. Naplata se vrši u dinarima, čak i kada su u pitanju devizni računi. Ako je poverilac strano lice, dosuđeni iznosi se isplaćuju na nerezidentne račune u dinarskoj protivvrednosti deviznog duga.
Važno je razumeti pravila zastare. Potraživanja za porez zastarevaju u roku od pet godina, dok potraživanja za doprinose ne zastarevaju. Rok od pet godina odnosi se i na pravo Poreske uprave da utvrdi porez, kao i na pravo da ga naplati. Zastarelost počinje 1. januara godine koja sledi nakon godine u kojoj je poreska obaveza nastala.
Međutim, zastarelost se lako prekida. Dovoljno je da Poreska uprava preduzme bilo kakvu radnju u cilju naplate, poput slanja opomene, i rok počinje da teče iznova, ponovo u trajanju od pet godina. Apsolutna zastarelost, odnosno situacija u kojoj država trajno gubi pravo na naplatu, u praksi se retko događa.
Ukoliko Poreska uprava nakon isteka roka zastarelosti donese rešenje o utvrđivanju poreza, građanin ima pravo da podnese žalbu i traži poništenje takvog akta, jer je donet suprotno zakonskim rokovima. Ova pravila su ključna za razumevanje kako sistem funkcioniše i kako se građani mogu zaštititi od eventualnih nepravilnosti u postupku naplate.
