Zbornik radova sa Međunarodne naučne konferencije „Od Rasa do Nikeje“ predstavlja značajan doprinos razumevanju i obeležavanju važnih trenutaka u istoriji hrišćanstva, posebno u kontekstu Srbije. Ovaj zbornik, koji se sastoji od dva toma i ukupno 1.280 stranica, okupio je 80 naučnika iz 40 zemalja kako bi se proslavio jubilej od 1.700 godina od Prvog vaseljenskog sabora i 850 godina od rođenja Svetog Save, prvog arhiepiskopa Srpske pravoslavne crkve.
Konferencija, koja je održana 30. maja prošle godine u Nišu, bila je prilika da se raspravi o važnosti Nikeje kao mesta gde je hrišćanstvo formalizovano kao religija Rimskog carstva, ali i o značaju Svetog Save kao osnivača srpske crkvene diplomacije. Profesor dr Dragiša Bojović, jedan od organizatora konferencije, naglašava da je ovaj događaj imao dubok eklisiološki i istorijski smisao. On ističe da je Nikeja mesto prvog velikog trijumfa pravoverja, a da se u isto vreme i Ras može smatrati „srpskom Nikejom“, imajući u vidu da je u tom gradu 1219. postavljen Sveti Sava za prvog srpskog arhiepiskopa.
Sveti Sava, poznat kao Rastko Nemanjić, bio je ključna figura u oblikovanju srpske crkvene i nacionalne identiteta. Njegova borba protiv latinske jeresi tokom sabora u Žiči 1220. godine dodatno ilustruje njegovu odlučnost u očuvanju pravoslavnog nasleđa. Ovaj sabor, prema Bojoviću, predstavlja simbolički korak u suzbijanju jeresi u Srbiji, čime se potvrđuje kontinuitet očuvanja pravoslavnog predanja među Srbima.
Bojović takođe ističe da pitanje „zašto su baš Srbi“ ključno za razumevanje ovog fenomena. On ukazuje na to da srpski narod, kroz svoju istoriju, nosi pravoslavlje koje je formirano na osnovu kanona Vaseljenskih sabora i nacionalnih crkveno-državnih sabora koje su organizovali Stefan Nemanja i Sveti Sava. U tom kontekstu, srpski narod se može smatrati „Novim Izrailjem“, a njihovo očuvanje vere tokom teških istorijskih trenutaka govori o dubokom duhovnom nasleđu.
Jedan od značajnih članaka u zborniku potpisuje dr Atanasije Atanisiadis, koji opisuje Svetog Savu kao diplomatu i državnika, poštovanog na Istoku i Zapadu. On naglašava kako je hilandarska monaška zajednica igrala ključnu ulogu u pregovorima, sklapanju bračnih saveza i rešavanju crkvenih pitanja, a sve to u okviru Savine monaške diplomatije.
Konferencija u Nišu je bila najznačajniji skup povodom obeležavanja ovog jubileja, a organizatori smatraju da je izuzetno važno prepoznati značaj ovakvih događaja u Srbiji, koja je, prema Bojoviću, jedina zemlja u hrišćanskom svetu koja je tako temeljno obeležila ovaj prelomni civilizacijski trenutak.
Svetosavska svetkovina, koja će se održati 22. januara, predstavljaće svečanu promociju zbornika „Od Rasa do Nikeje“. O ovom zborniku će govoriti istaknuti profesori, a planiran je i bogat muzički program. Ova svečanost će dodatno doprineti jačanju svesti o značaju Svetog Save i njegovog nasleđa u srpskom društvu.
U zaključku, zbornik „Od Rasa do Nikeje“ i Međunarodna naučna konferencija predstavljaju značajan korak u proučavanju i očuvanju srpske duhovne i kulturne baštine. Kroz radove i diskusije, naučnici su doprineli boljem razumevanju uloge Svetog Save i značaja hrišćanskih sabora u formiranju identiteta srpske pravoslavne crkve i naroda. Ova inicijativa takođe podseća na važnost očuvanja pravoslavnog nasleđa i kontinuiteta vere među Srbima, što je posebno važno u današnjem svetu.
