Arheolozi su nedavno otkrili drevno naselje na trasi buduće železničke obilaznice kod Niša, što predstavlja značajan korak u razumevanju istorije ovog područja. Ova arheološka istraživanja sprovodi Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš i predstavljaju jedan od najkompleksnijih projekata od njegovog osnivanja. U ataru sela Malča, ispod slojeva zemlje, arheolozi su pronašli naselje koje datira iz eneolitskog perioda, a koje je povezano sa poznatim lokalitetima Bubanj i Velika Humska Čuka.
Arheološki lokalitet, nazvan Novosel, prostire se na oko 15.000 kvadratnih metara i sadrži važne informacije o životu u ovom regionu tokom eneolita. Preliminarni podaci ukazuju na to da ovo naselje pripada kulturnoj grupi Černavoda III. Istraživači veruju da je naselje nastalo nakon korišćenja misterioznog „rondela“ na obližnjem arheološkom lokalitetu Orničje.
Stručnjaci su na terenu i rade punom parom kako bi istražili ceo prostor pre nego što pruga prođe. Uslovi u kojima rade arheolozi su izuzetno teški, s obzirom na to da su obilne padavine tokom jeseni i zime otežale rad. „Arheološka iskopavanja se odvijaju prema prioritetima projekta izgradnje i sprovode pod izuzetno otežanim uslovima“, ističu iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš. Dolazak do terena moguć je samo uz pomoć terenskih vozila.
Ova istraživanja nisu samo rutinska iskopavanja; ona predstavljaju jedan od najvećih projekata Zavoda od njegovog osnivanja 1966. godine. Angažovano je više od 25 arheologa, a površina koja se istražuje premašuje 17.000 kvadratnih metara. Samo na lokalitetu Novosel istražuje se oko 500 metara pruge. Pored toga, primenjuju se najsavremenije metode u zaštiti nasleđa.
Jedan od zanimljivih aspekata ovog istraživanja su prethodna otkrića na istom potezu, gde su pronađeni koncentrični krugovi i sistem rovova i palisada na lokalitetu Orničje. Ova otkrića su dodatno produbila razumevanje načina života prastanovnika u ovom delu Srbije.
Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš ne sprovodi ovaj projekat sam. Saradnja sa Arheološkim institutom iz Beograda i Narodnim muzejem iz Niša je od suštinske važnosti. Timom rukovode mr Aleksandar Aleksić iz Zavoda Niš, dr Aleksandar Kapuran iz Arheološkog instituta i MA Slobodan Mitić iz Narodnog muzeja Niš. Ove aktivnosti se odvijaju uz punu podršku naručioca radova, „Ekstra Auto Transport Vrbas d.o.o.“ i „Infrastrukture Železnice Srbije“.
Dok se teške mašine pripremaju za izgradnju moderne pruge, arheolozi se bore s vremenom da iz zemlje izvuku priče stare hiljadama godina. Ova otkrića ne samo da će obogatiti naše razumevanje istorije regiona, već će pružiti i važan uvid u svakodnevni život ljudi koji su nekada naseljavali ovaj deo Srbije.
Zaista, istraživanja na lokalitetu Novosel predstavljaju izvanrednu priliku da se otkriju tajne prošlosti i da se osvetli uloga koju je ovaj region igrao u širem kontekstu evropske istorije. Kako se istraživanja nastavljaju, očekuje se da će doneti još mnogo novih saznanja o kulturi i načinu života ljudi iz eneolitskog perioda, čime bi se doprinelo bogatoj arheološkoj baštini Srbije.
