Matica srpska, kao najstarija kulturna i naučna institucija u Srbiji, ove godine obeležava značajnu godišnjicu – dve decenije postojanja. Osnovana 1826. godine u Pešti, Matica je kroz svoja dva veka postojanja bila čuvar srpskog jezika, književnosti i identiteta, kao i svedok ključnih društvenih promena koje su oblikovale srpsko društvo. O značaju Matice i njenim projektima, kao i o njenom mestu u savremenom društvu, govorio je njen predsednik, profesor dr. Dragan Stanić.
Jedan od događaja koji je privukao pažnju javnosti bila je Svetosavska akademija koja se održala prošle godine. Stanić ističe da su incidenti koji su se dogodili tokom ovog događaja duboko potresli njega lično, ali i samu instituciju. On je doživeo ulazak studenata na akademiju kao pritisak i prelivanje društvenih tenzija u prostor koji bi trebao ostati izvan dnevne politike. Prema njegovim rečima, Matica nikada nije želela da radi u vanrednim društvenim okolnostima, a istorijski primeri iz 19. i 20. veka to potvrđuju.
Stanić smatra da kada se „događaji sa ulice“ preliju u instituciju kao što je Matica, to više nisu normalne okolnosti. Zabrinut je i zbog toga što je među studentima prepoznao neke svoje bivše studente, što dodatno komplikuje situaciju. Izrazio je razočaranje što su studenti izabrali da organizuju protest u tradicionalnoj ustanovi umesto da prihvate njegov poziv na dijalog.
On je naglasio da se ne može rešavati problem u društvu blokadama univerziteta i škola, jer to samo umnožava krizu. Stanić je takođe potvrdio da je doživeo Svetosavsku akademiju kao politički pritisak, s obzirom na to da su neki zaposleni javno iskazivali političke stavove na društvenim mrežama. Matica, prema njegovim rečima, mora imati distancu prema svim oblicima dnevno-političkog ponašanja, a institucionalna neutralnost je ključna za njen rad.
Uprkos izazovima, Stanić ističe da bi Matica bila spremna da posreduje u društvenom dijalogu, ali pod uslovom da se razgovor vodi uljudno i bez agresije. On naglašava značaj kontinuiteta Matice srpske, koja je osnovana s ciljem očuvanja srpske kulture i jezika. Model samoodrživog razvoja, koji se oslanja na članstvo i aktivnost, smatra i danas aktuelnim.
Matica trenutno realizuje više od sto naučnih projekata, među kojima su značajni „Srpski biografski rečnik“, „Srpska enciklopedija“ i normativni priručnici za srpski jezik. Stanić je posebno istakao projekat istorije Karlovačke mitropolije, čije završavanje se očekuje do kraja godine. Međutim, on priznaje da se kultura i nauka danas nalaze na margini društvenih prioriteta, s obzirom na fragmentisanu pažnju i dominaciju kratkih medijskih formi.
Veruje u spor i smiren dijalog koji zahteva koncentraciju, što je suprotno logici savremenih medija. Bez te koncentracije, kako tvrdi, ne može se postići dublje razumevanje i ozbiljno mišljenje. Matica srpska se, u godini kada obeležava dva veka postojanja, nalazi na raskrsnici između tradicije i savremenih izazova, nastojeći da očuva prostor dijaloga u društvu koje je opasno podeljeno.
Na kraju, Stanić naglašava da Matica, kao institucija sa dvovekovnim ugledom, ima ključnu ulogu u očuvanju kulturnog identiteta i dijaloga u društvu. Njegova poruka je jasna – potreban je normalan ambijent za rad institucija kao što je Matica da bi se postigla ona vrsta smirenosti koja je neophodna za ozbiljne razgovore i kulturne projekte.
