Kraljevska botanička bašta Kju (RBG Kju) u Velikoj Britaniji ističe značaj ubrzanog razvoja veštačke inteligencije i digitalnih tehnologija u zaštiti biljnih vrsta. Ove inovacije predstavljaju ključni korak u „trci protiv izumiranja“, omogućavajući botaničarima da identifikuju i očuvaju ugrožene vrste pre nego što nestanu sa planete.
Nove tehnologije pružaju istraživačima mogućnost da u realnom vremenu prate promene u prirodi, uključujući pomeranje perioda cvetanja biljaka širom sveta. Takođe, olakšavaju prepoznavanje novih vrsta i analizu genetskog materijala iz starih uzoraka, kao što su gljive stare gotovo dva veka.
Tokom poslednjih sto godina, vreme cvetanja biljaka se prosečno pomerilo za oko 2,5 dana po deceniji, što se povezuje sa klimatskim promenama. Rastuće temperature i promene u obrascima padavina utiču na to da se pojedine vrste cvetaju ranije, dok druge kasne u odnosu na svoje uobičajene cikluse. Ove promene mogu da poremete dugogodišnje prirodne odnose između biljaka i oprašivača, što može ugroziti životinje koje zavise od određenih biljnih vrsta u tačno određeno vreme u godini.
Analiza starih uzoraka gljiva donosi nova saznanja o njihovoj genetici. Zahvaljujući naprednim tehnologijama, istraživači mogu da rekonstruišu visoko kvalitetne genome čak i iz materijala starog 180 godina. Biljke i gljive su osnova života na Zemlji, jer učestvuju u proizvodnji hrane, razvoju lekova, skladištenju ugljenika i regulaciji klime. Međutim, oko 40% od ukupno 70.000 poznatih biljnih vrsta je trenutno u riziku od izumiranja.
Pored toga, postoji još oko 330.000 vrsta koje tek treba detaljno istražiti. Naučnici veruju da bi oko 100.000 biljnih vrsta moglo biti potpuno nepoznato nauci. Stručnjaci upozoravaju da se svakog dana mogu gubiti potencijalno korisne vrste, uključujući one koje bi mogle imati značaj u medicini i poljoprivredi, pre nego što budu otkrivene.
Prema rečima izvršnog direktora za nauku u RBG Kju, Aleksandra Antonelija, svake godine se identifikuje oko 2.000 novih biljnih vrsta, ali to predstavlja samo mali deo ukupne nepoznate biološke raznolikosti. Veštačka inteligencija već pomaže u identifikaciji kompleksnih biljaka, kao što su šaševi i tresetne mahovine, kod kojih su ključne karakteristike često nevidljive bez mikroskopske analize. U nekim slučajevima, AI sistemi pokazuju veću preciznost od ljudskih stručnjaka.
RBG Kju je završio digitalizaciju svoje kompletne kolekcije od 7,4 miliona biljnih primeraka, uključujući i istorijske uzorke koje je prikupio Čarls Darvin. Ovaj projekat trajao je četiri godine i podrazumevao je svakodnevno snimanje oko 20.000 visokokvalitetnih slika. Cilj ove digitalne baze je omogućiti lakši pristup podacima istraživačima širom sveta i ubrzati identifikaciju novih i ugroženih vrsta. Na taj način, nauka dobija moćan alat u borbi protiv gubitka biodiverziteta.
Izveštaj koji je sačinilo oko 400 naučnika iz 40 zemalja upozorava na potencijalne rizike. Ako se podaci ne prikupljaju ravnomerno i ako se digitalni alati ne koriste pažljivo, postoji opasnost da veštačka inteligencija dodatno pojača postojeće nejednakosti u naučnim istraživanjima. U svetlu ovih izazova, važno je da se nastavi sa istraživanjem i očuvanjem biljnih vrsta, koristeći sve dostupne tehnologije i resurse.
Digitalizacija i korišćenje veštačke inteligencije predstavljaju značajan napredak u borbi protiv izumiranja biljaka i osiguravaju budućnost biodiverziteta na planeti. Sa stalnim razvojem i inovacijama, naučnici se nadaju da će uspeti da pronađu rešenja koja će pomoći u očuvanju prirodnog bogatstva Zemlje.
